Trong bối cảnh các quốc gia ngày càng cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái khởi nghiệp, môi trường kinh doanh dành cho đổi mới sáng tạo trở thành một chỉ số quan trọng phản ánh năng lực phát triển của một nền kinh tế.
Theo bảng xếp hạng Chỉ số Môi trường Kinh doanh cho Đổi mới Sáng tạo (Innovation Business Environment Index – IBEI) do StartupBlink công bố, Việt Nam đạt 57,133 điểm, xếp thứ 52 trên toàn cầu và thứ 8 tại châu Á. Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ ba sau Singapore và Malaysia.
Kết quả này cho thấy Việt Nam đang dần trở thành một điểm đến đáng chú ý trong bản đồ đổi mới sáng tạo khu vực, dù vẫn còn những thách thức cần vượt qua để nâng cao vị thế toàn cầu.
Chỉ số IBEI đo lường điều gì?
Khác với các bảng xếp hạng về hệ sinh thái startup, chỉ số IBEI tập trung đánh giá các điều kiện nền tảng của môi trường kinh doanh dành cho đổi mới sáng tạo.
Theo phương pháp của StartupBlink, chỉ số này được cấu thành từ ba trụ cột chính:
Mức độ thuận lợi trong vận hành doanh nghiệp
Chính sách ưu đãi dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo
Nhận thức và mức độ chấp nhận của thị trường
Trong ba trụ cột này, Việt Nam có điểm số cao nhất ở nhóm chính sách ưu đãi, đạt khoảng 67 điểm và đứng thứ 21 trên toàn cầu. Hai trụ cột còn lại nằm trong nhóm xếp hạng khoảng 70–80 thế giới.
Những kết quả này phản ánh nỗ lực của Việt Nam trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp trong nhiều năm qua.
Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong đổi mới sáng tạo
Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu quốc tế, Việt Nam có một số lợi thế đáng chú ý trong việc phát triển môi trường đổi mới sáng tạo.
1. Cấu trúc chi phí cạnh tranh
So với nhiều quốc gia trong khu vực, Việt Nam có chi phí vận hành doanh nghiệp và chi phí sinh hoạt tương đối thấp. Điều này giúp các startup và doanh nghiệp công nghệ có thêm dư địa để thử nghiệm sản phẩm, mở rộng thị trường và đầu tư cho nghiên cứu phát triển.
2. Chính sách thuế và ưu đãi doanh nghiệp
Các chương trình ưu đãi thuế dành cho doanh nghiệp công nghệ và startup ở giai đoạn đầu tạo điều kiện để doanh nghiệp:
giảm áp lực tài chính trong giai đoạn phát triển ban đầu
tái đầu tư cho nghiên cứu và mở rộng quy mô
xây dựng chiến lược dài hạn
Những chính sách này được xem là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam duy trì vị thế cạnh tranh trong khu vực.
3. Quy mô thị trường và lực lượng lao động trẻ
Với dân số hơn 100 triệu người và tỷ lệ người trẻ cao, Việt Nam có một thị trường nội địa lớn cho các sản phẩm công nghệ và dịch vụ số.
Bên cạnh đó, lực lượng lao động trẻ với tỷ lệ tiếp cận công nghệ cao cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Vai trò của các trung tâm đổi mới sáng tạo địa phương
Một đặc điểm đáng chú ý trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam là sự phát triển của các trung tâm công nghệ tại nhiều địa phương.
Những trung tâm này thường cung cấp:
chính sách ưu đãi riêng cho doanh nghiệp công nghệ
hạ tầng nghiên cứu và phát triển
kết nối giữa doanh nghiệp, trường đại học và nhà đầu tư
Cách tiếp cận đa tầng này giúp bổ sung thêm các lớp hỗ trợ cho hệ sinh thái khởi nghiệp, đồng thời tạo ra các cụm công nghệ có khả năng cạnh tranh trong khu vực.
Thách thức: Thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu
Mặc dù có nhiều lợi thế về chính sách và chi phí, Việt Nam vẫn chưa trở thành địa điểm mặc định để đặt trụ sở khu vực của các tập đoàn công nghệ lớn.
Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hút các doanh nghiệp quy mô toàn cầu bao gồm:
mức độ hoàn thiện của khung pháp lý
sự minh bạch trong các quy định kinh doanh
khả năng kết nối với mạng lưới tài chính quốc tế
hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm
Việc cải thiện các yếu tố này có thể giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Vị trí của Việt Nam trong bức tranh đổi mới sáng tạo toàn cầu
Trong Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index) do World Intellectual Property Organization công bố, Việt Nam hiện xếp thứ 44 thế giới.
Ở cấp độ hệ sinh thái startup, các thành phố lớn đóng vai trò trung tâm của đổi mới sáng tạo, đặc biệt là Ho Chi Minh City, nơi tập trung nguồn vốn đầu tư, nhân lực công nghệ và thị trường tiêu dùng lớn nhất trong nước.
Những yếu tố này tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp và công nghệ tại Việt Nam.
Góc nhìn IEMST: Từ môi trường thuận lợi đến trung tâm đổi mới sáng tạo
Việc Việt Nam lọt vào nhóm 10 quốc gia châu Á có môi trường đổi mới sáng tạo tốt nhất cho thấy nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển dịch quan trọng từ gia công sản xuất sang phát triển công nghệ và tri thức.
Tuy nhiên, để trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo trong khu vực, Việt Nam cần tiếp tục:
nâng cao chất lượng hệ sinh thái startup
phát triển các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D)
thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu
thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu
Những bước đi này sẽ quyết định khả năng của Việt Nam trong việc nắm giữ nhiều hơn các khâu giá trị cao trong nền kinh tế tri thức.
Kết luận
Việt Nam đang dần khẳng định vị thế trong bản đồ đổi mới sáng tạo khu vực nhờ vào các chính sách ưu đãi, chi phí cạnh tranh và thị trường năng động. Tuy nhiên, để tiến xa hơn trong bảng xếp hạng toàn cầu, quốc gia cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh và xây dựng một hệ sinh thái công nghệ có khả năng thu hút các doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế.
Trong dài hạn, sự kết hợp giữa chính sách, nguồn nhân lực và năng lực công nghệ sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam chuyển mình từ một nền kinh tế đang phát triển thành một trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.
Nguồn tham khảo:
VNExpress – “Việt Nam đứng thứ 8 châu Á về môi trường cho đổi mới sáng tạo”.
