Trong quá trình phát triển các công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược, một trong những thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp không phải là nghiên cứu hay sản xuất, mà là tìm kiếm thị trường cho sản phẩm mới. Nhiều công nghệ tiên tiến chỉ có thể hoàn thiện khi được triển khai trong các môi trường thực tế, nhưng việc tiếp cận thị trường ban đầu thường gặp nhiều rào cản.
Tại cuộc họp triển khai các nhiệm vụ theo Quyết định 2815 của Thủ tướng về phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Nhà nước sẽ đóng vai trò “khách hàng đầu tiên” cho một số sản phẩm công nghệ trọng điểm. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo ra thị trường thử nghiệm ban đầu cho các công nghệ như AI camera, thiết bị bay không người lái và robot tự hành.
Vì sao doanh nghiệp công nghệ cần “khách hàng đầu tiên”?
Trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, việc phát triển công nghệ thường trải qua nhiều giai đoạn từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa. Tuy nhiên, giai đoạn chuyển từ phòng thí nghiệm sang thị trường thực tế – thường được gọi là “thung lũng tử thần của công nghệ” (valley of death) – là điểm nghẽn lớn đối với nhiều doanh nghiệp.
Nếu không có khách hàng đầu tiên để triển khai thử nghiệm:
sản phẩm khó hoàn thiện về mặt kỹ thuật
doanh nghiệp khó chứng minh hiệu quả thương mại
nhà đầu tư khó đánh giá tiềm năng thị trường
Do đó, việc Nhà nước đóng vai trò khách hàng đầu tiên thông qua các chương trình đặt hàng công nghệ có thể giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp và thúc đẩy quá trình thương mại hóa.
Các lĩnh vực công nghệ chiến lược được ưu tiên
Theo định hướng của Chính phủ, Việt Nam đang tập trung phát triển một số sản phẩm công nghệ có vai trò chiến lược trong nền kinh tế số và công nghiệp tương lai.
Các sản phẩm trọng điểm bao gồm:
mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt
AI camera xử lý dữ liệu tại thiết bị (edge AI)
robot di động tự hành
thiết bị mạng 5G
hạ tầng blockchain
thiết bị bay không người lái (UAV)
Những công nghệ này được lựa chọn từ danh mục rộng hơn gồm nhiều nhóm công nghệ chiến lược, nhằm tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có tiềm năng ứng dụng cao và tác động lớn đến nền kinh tế.
Vai trò của các địa phương trong đặt hàng công nghệ
Một điểm đáng chú ý trong chính sách mới là các địa phương cũng có thể trở thành đơn vị đặt hàng công nghệ dựa trên nhu cầu thực tế.
Tại Hanoi, chính quyền thành phố đang xem xét đặt hàng nghiên cứu AI camera xử lý tại biên phục vụ hệ thống đô thị thông minh. Công nghệ này có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu trực tiếp tại thiết bị để giải quyết các vấn đề như:
ùn tắc giao thông
ô nhiễm môi trường
ngập úng đô thị
Trong khi đó, Da Nang đang đề xuất các dự án công nghệ liên quan đến truy xuất nguồn gốc nông sản và bản đồ số phục vụ quản lý đô thị.
Ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Can Tho quan tâm đến việc ứng dụng UAV trong nông nghiệp và các hệ thống giám sát sạt lở bờ sông.
Những ví dụ này cho thấy cách tiếp cận mới: công nghệ được phát triển dựa trên nhu cầu thực tiễn của địa phương, thay vì chỉ xuất phát từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
Công nghệ trong quản lý hạ tầng và an toàn công trình
Ngoài các ứng dụng đô thị và nông nghiệp, nhiều bộ ngành cũng bày tỏ nhu cầu sử dụng công nghệ mới trong quản lý hạ tầng và công trình.
Theo đại diện Bộ Xây dựng, các công nghệ như UAV, robot tự hành và AI camera có thể hỗ trợ:
giám sát công trình giao thông
theo dõi tiến độ thi công tại các khu vực khó tiếp cận
tìm kiếm cứu nạn trong môi trường nguy hiểm
kiểm tra các công trình ven biển hoặc ngoài khơi
Đặc biệt, robot tự hành có thể được sử dụng trong các môi trường thi công nguy hiểm hoặc công trình ngầm, giúp giảm rủi ro cho người lao động và nâng cao hiệu quả vận hành.
Chiến lược “chiến thắng nhỏ” trong phát triển công nghệ
Theo lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, chiến lược triển khai các sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ tập trung vào những nhiệm vụ cụ thể và khả thi trước tiên.
Mục tiêu của cách tiếp cận này là tạo ra các “chiến thắng nhỏ ban đầu”, từ đó:
tích lũy kinh nghiệm triển khai
xây dựng niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư
mở rộng quy mô sang các dự án lớn hơn
Cách làm này cũng giúp giảm rủi ro trong quá trình phát triển các công nghệ mới vốn đòi hỏi nguồn lực lớn.
Mục tiêu công nghệ đến năm 2030
Theo các định hướng chiến lược hiện nay, Việt Nam đặt mục tiêu:
làm chủ 80% công nghệ lõi trong các lĩnh vực chiến lược
đạt tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 60% giá trị sản phẩm
đáp ứng ít nhất 30% nhu cầu thị trường trong nước
Trong giai đoạn ngắn hạn, mục tiêu đặt ra là thương mại hóa thành công ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược trước năm 2026.
Góc nhìn IEMST: Chính sách mua sắm công như động lực đổi mới sáng tạo
Trong nhiều quốc gia công nghệ phát triển, chính phủ thường đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các ngành công nghệ mới thông qua chính sách mua sắm công (public procurement).
Các ví dụ nổi bật bao gồm:
chương trình quốc phòng và không gian tại Mỹ
chính sách công nghệ công nghiệp tại Hàn Quốc
các chương trình hỗ trợ startup deep-tech tại châu Âu
Việc Việt Nam áp dụng cơ chế Nhà nước trở thành khách hàng đầu tiên cho sản phẩm công nghệ chiến lược cho thấy một bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận chính sách đổi mới sáng tạo.
Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể giúp hình thành thị trường công nghệ nội địa, đồng thời tạo nền tảng cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Kết luận
Chính sách Nhà nước đóng vai trò khách hàng đầu tiên cho các sản phẩm công nghệ chiến lược mở ra một hướng đi mới cho hệ sinh thái công nghệ tại Việt Nam. Bằng cách tạo ra thị trường ban đầu cho các sản phẩm công nghệ nội địa, cơ chế này có thể giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất trong quá trình thương mại hóa.
Trong dài hạn, sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các địa phương sẽ đóng vai trò quyết định trong việc biến các công nghệ chiến lược thành những sản phẩm thực tế phục vụ phát triển kinh tế và xã hội.
Nguồn tham khảo:
VNExpress – “Nhà nước sẽ là khách hàng đầu tiên của sản phẩm công nghệ chiến lược”.
