Trong hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ, vốn đầu tư mạo hiểm đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp non trẻ phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và thương mại hóa công nghệ. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhiều startup vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn ở giai đoạn đầu, đặc biệt là các dự án công nghệ có rủi ro cao.
Trước thực tế này, chính quyền Ho Chi Minh City đã quyết định thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm TP HCM với vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng. Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết bài toán thiếu vốn của startup công nghệ, đồng thời thúc đẩy quá trình thương mại hóa các kết quả nghiên cứu và phát triển trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Vì sao startup Việt Nam thiếu vốn đầu tư mạo hiểm?
Mặc dù Ho Chi Minh City hiện thu hút gần một nửa số startup của cả nước, phần lớn doanh nghiệp khởi nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn.
Các khảo sát cho thấy hơn 70% startup tại thành phố đang thiếu vốn để phát triển, trong khi số lượng quỹ đầu tư mạo hiểm nội địa quy mô lớn vẫn còn hạn chế.
Một số nguyên nhân chính bao gồm:
thị trường vốn cho startup tại Việt Nam còn mới
các quỹ đầu tư tư nhân thường ưu tiên doanh nghiệp đã có doanh thu ổn định
nhiều công nghệ mới cần thời gian dài để chứng minh hiệu quả
Trong bối cảnh đó, việc thành lập một quỹ đầu tư mạo hiểm có sự tham gia của Nhà nước được xem là một giải pháp nhằm bổ sung nguồn vốn cho hệ sinh thái khởi nghiệp.
Mô hình hợp tác công – tư trong đầu tư startup
Quỹ đầu tư mạo hiểm TP HCM được thiết kế theo mô hình hợp tác công – tư (PPP), trong đó Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt nhưng không chiếm toàn bộ nguồn vốn.
Theo kế hoạch ban đầu:
ngân sách nhà nước đóng góp 200 tỷ đồng (40%)
các nhà đầu tư tư nhân góp 300 tỷ đồng (60%)
Một số doanh nghiệp và tổ chức đầu tư lớn đã cam kết tham gia cổ đông sáng lập, bao gồm:
Vingroup
VinaCapital
FPT Corporation
VNG Corporation
Ngoài ra còn có nhiều doanh nghiệp và tổ chức tài chính khác tham gia, cho thấy sự quan tâm lớn của khu vực tư nhân đối với hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ.
Trong giai đoạn 2027–2035, quy mô quỹ dự kiến tăng lên ít nhất 5.000 tỷ đồng, với tỷ trọng vốn xã hội hóa chiếm khoảng 60%.
Các lĩnh vực công nghệ được ưu tiên đầu tư
Quỹ đầu tư mạo hiểm TP HCM tập trung vào các doanh nghiệp có công nghệ lõi, nguyên mẫu sản phẩm hoặc bằng sáng chế, đặc biệt trong những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao.
Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm:
trí tuệ nhân tạo (AI)
dữ liệu lớn và blockchain
vi mạch và bán dẫn
công nghệ sinh học và y tế
vật liệu mới và năng lượng tái tạo
tự động hóa và robot
Đây đều là các lĩnh vực được xem là động lực của nền kinh tế công nghệ trong tương lai, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam.
Cơ chế “chấp nhận rủi ro có kiểm soát”
Một điểm mới đáng chú ý trong mô hình quỹ là cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Khác với các chương trình sử dụng ngân sách truyền thống, quỹ không yêu cầu bảo toàn vốn đối với từng dự án riêng lẻ. Thay vào đó, hiệu quả đầu tư sẽ được đánh giá trên toàn bộ danh mục đầu tư của quỹ.
Theo thiết kế của đề án:
tổng mức tổn thất tối đa không vượt quá 50% phần vốn nhà nước trong một chu kỳ đầu tư
đội ngũ quản lý quỹ có thể được miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp thua lỗ do yếu tố khách quan nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình đầu tư
Cơ chế này giúp quỹ vận hành gần hơn với thông lệ của các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế, nơi rủi ro được xem là một phần tất yếu của quá trình đầu tư vào công nghệ.
Chiến lược đầu tư và thoái vốn
Các startup muốn nhận vốn đầu tư từ quỹ phải chứng minh:
có công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới
có tiềm năng tăng trưởng cao
có khả năng đóng góp cho chuỗi cung ứng hoặc giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội
Danh mục đầu tư của quỹ sẽ được đa dạng hóa theo từng giai đoạn phát triển của startup, từ giai đoạn sớm đến giai đoạn tăng trưởng.
Thời gian thoái vốn cho mỗi khoản đầu tư dự kiến:
tối đa 10 năm đối với startup thông thường
tối đa 15 năm đối với các công nghệ chiến lược
Các hình thức thoái vốn ưu tiên bao gồm IPO hoặc M&A.
Mục tiêu phát triển đến năm 2035
Theo kế hoạch dài hạn, Quỹ đầu tư mạo hiểm TP HCM đặt ra một số mục tiêu quan trọng:
đầu tư cho 50–150 doanh nghiệp công nghệ
hỗ trợ thương mại hóa ít nhất 50 sản phẩm công nghệ
hình thành 5 doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn có khả năng IPO hoặc M&A
Nếu đạt được các mục tiêu này, quỹ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn tại Việt Nam.
Góc nhìn IEMST: Nhà nước và vai trò kích hoạt thị trường vốn startup
Ở nhiều quốc gia có hệ sinh thái công nghệ phát triển, các quỹ đầu tư có sự tham gia của Nhà nước thường đóng vai trò kích hoạt thị trường vốn mạo hiểm.
Những chương trình như vậy đã được triển khai tại:
Israel với mô hình quỹ Yozma
Singapore với các quỹ hỗ trợ deep-tech
Hàn Quốc với các chương trình venture fund quốc gia
Việc Ho Chi Minh City thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm có thể được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng một hệ sinh thái đầu tư công nghệ mạnh hơn tại Việt Nam.
Nếu vận hành hiệu quả, quỹ không chỉ cung cấp vốn cho startup mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút thêm các nhà đầu tư quốc tế tham gia vào thị trường công nghệ Việt Nam.
Kết luận
Sự ra đời của Quỹ đầu tư mạo hiểm TP HCM cho thấy nỗ lực của chính quyền trong việc thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và giải quyết bài toán vốn cho startup công nghệ. Bằng cách kết hợp nguồn lực giữa Nhà nước và khu vực tư nhân, mô hình quỹ này có thể tạo ra động lực mới cho sự phát triển của các doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Trong dài hạn, thành công của quỹ sẽ phụ thuộc vào khả năng lựa chọn dự án, quản trị rủi ro và kết nối startup Việt Nam với thị trường công nghệ toàn cầu.
Nguồn tham khảo:
VNExpress – “TP HCM lập quỹ đầu tư mạo hiểm hỗ trợ startup công nghệ”.
