Trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải carbon, nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF) đang trở thành một trong những trọng tâm chiến lược của ngành giao thông và logistics quốc tế. Nhiều quốc gia đang tìm cách xây dựng năng lực sản xuất SAF trong nước nhằm vừa đáp ứng yêu cầu khí hậu, vừa bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn.
Tại Trung Á, Uzbekistan đang nổi lên như một điểm đến mới cho các dự án năng lượng sạch quy mô lớn. Dưới góc nhìn của Ban Khoa học Công nghệ IEMST – Viện Quản lý Kinh tế TP HCM (IEM), bài viết này phân tích mô hình biorefinery tích hợp do Allied Biofuels phát triển, qua đó rút ra những hàm ý đáng chú ý cho kinh tế xanh và chính sách công nghệ.
1. Tổng quan dự án biorefinery tích hợp tại Uzbekistan
Theo thông tin công bố từ Allied Biofuels, doanh nghiệp này đang triển khai dự án biorefinery tích hợp đầu tiên tại Trung Á, đặt tại Uzbekistan. Điểm nổi bật của dự án là:
Sản xuất Sustainable Aviation Fuel (SAF), Renewable (Green) Diesel và electro-SAF (eSAF) ở quy mô thương mại.
Kết hợp công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tận dụng nguồn nguyên liệu địa phương như cây trồng năng lượng (sorghum, camelina) và phụ phẩm nông nghiệp.
Dự án không chỉ hướng tới cung ứng nhiên liệu phát thải thấp cho thị trường quốc tế, mà còn được định vị như nền tảng cho phát triển công nghiệp xanh và an ninh năng lượng khu vực.
2. SAF, eSAF và xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu
SAF và eSAF hiện được xem là giải pháp khả thi nhất để giảm phát thải trong ngành hàng không, lĩnh vực vốn khó điện hóa hoàn toàn trong trung và dài hạn.
SAF: được sản xuất từ sinh khối hoặc chất thải, có thể sử dụng trực tiếp trong hạ tầng hiện hữu.
eSAF: kết hợp hydro tái tạo và CO₂ thu giữ, hướng tới phát thải gần bằng 0 trong vòng đời.
Theo nhiều khung chính sách quốc tế (như CORSIA, ICAO, EU RED II), nhu cầu SAF toàn cầu sẽ tăng nhanh trong thập kỷ tới. Việc đầu tư sớm giúp các quốc gia đang phát triển tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng sạch, thay vì chỉ đóng vai trò thị trường tiêu thụ.
3. Góc nhìn IEMST: Ý nghĩa kinh tế – quản lý của mô hình biorefinery tích hợp
3.1. Đa dạng hóa kinh tế và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch
Đối với Uzbekistan, dự án biorefinery không chỉ là một nhà máy sản xuất nhiên liệu, mà còn là bước đi chiến lược trong đa dạng hóa nền kinh tế. Việc phát triển nhiên liệu sinh học và e-fuels giúp:
Giảm phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng truyền thống.
Tạo thêm giá trị gia tăng từ nông nghiệp và chất thải sinh khối.
Nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu.
3.2. Mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững
Dự án được thiết kế theo nguyên tắc kinh tế tuần hoàn, trong đó nguyên liệu, năng lượng và dòng carbon được tái sử dụng tối đa. Đây là cách tiếp cận ngày càng được khuyến nghị trong chính sách công nghiệp xanh, giúp:
Giảm tác động môi trường dài hạn.
Tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Kết hợp mục tiêu tăng trưởng kinh tế với cam kết khí hậu.
3.3. Hàm ý cho chính sách và quản trị công nghệ
Từ góc độ quản lý, mô hình này cho thấy tầm quan trọng của:
Khung chính sách ổn định để thu hút đầu tư dài hạn vào công nghệ sạch.
Cơ chế liên kết doanh nghiệp – nông nghiệp – nghiên cứu nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Định hướng chuẩn hóa quốc tế, giúp sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu và dễ dàng tiếp cận thị trường xuất khẩu.
4. Liên hệ bối cảnh Việt Nam và TP HCM
Với Việt Nam nói chung và TP HCM nói riêng, mô hình biorefinery tích hợp tại Uzbekistan mang lại một số gợi ý quan trọng:
Khả năng kết hợp chuyển đổi năng lượng với phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
Vai trò của chính sách sandbox và ưu đãi đầu tư trong thu hút dự án công nghệ xanh.
Tầm quan trọng của việc tham gia sớm vào chuỗi giá trị SAF và nhiên liệu phát thải thấp, nhất là khi logistics và hàng không ngày càng chịu áp lực giảm phát thải.
Đây cũng là những hướng nghiên cứu mà IEMST có thể tiếp tục theo dõi, phân tích và tư vấn trong quá trình xây dựng chiến lược kinh tế xanh cho đô thị và vùng kinh tế trọng điểm.
Kết luận
Dự án biorefinery tích hợp của Allied Biofuels tại Uzbekistan cho thấy chuyển đổi năng lượng không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán kinh tế, quản trị và chiến lược phát triển dài hạn. Việc kết hợp SAF, eSAF và mô hình kinh tế tuần hoàn mở ra một hướng đi mới cho các quốc gia đang phát triển trong quá trình hội nhập vào nền kinh tế carbon thấp toàn cầu.
Từ góc nhìn IEMST, đây là một trường hợp nghiên cứu đáng chú ý, cung cấp nhiều bài học về chính sách, đầu tư và quản lý đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng sạch.
Nguồn tham khảo
Nguồn: Allied Biofuels – Project Overview: Allied Biofuels Uzbekistan, 2026.
Website chính thức: https://alliedbiofuels.com
